تصویر روز
معاهدات و پروتکل های بین المللی - قسمت دوم (پسماندهای ویژه و خطرناک)
در پی تدوین قوانین زیست محیطی در کشورهای توسعه یافته جهت محدود نمودن پسماندهای خطرناک، هزینه امحاء آنها بمیزان چشمگیری افزایش یافت. تاجران مواد سمی در پی یافتن راهی کم هزینه تر، انتقال پسماندهای خطرناک به کشورهای در حال توسعه و کشورهای اروپای شرقی را در پیش گرفتند. از این رو و در پاسخ به نگرانیهای عمومی و بین المللی در 22 مارس سال 1989 به منظور کنترل حمل و نقل برون مرزی پسماندهای خطرناک و دفع اصولی آنها توسط برنامه زیست محیطی سازمان ملل (UNEP) معاهده موسوم به کنوانسیون بازل به تصویب کشورهای عضو رسید و در5 می سال 1992 لازم الاجرا گردید. کشور جمهوری اسلامی ایران نیز در سال 1371 با تصویب کنوانسیون مربوطه در مجلس شورای اسلامی به عضویت کنوانسیون بازل در آمد.
تاريخچه
در پي تدوين قوانين زيست محيطي در كشورهاي توسعه يافته جهت محدود نمودن پسماندهاي خطرناك، هزينه امحاء آنها بميزان چشمگيري افزايش يافت. تاجران مواد سمي در پي يافتن راهي كم هزينه تر، انتقال پسماندهاي خطرناك به كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي اروپاي شرقي را در پیش گرفتند. از این رو و در پاسخ به نگرانیهای عمومی و بین المللی در 22 مارس سال 1989 به منظور كنترل حمل و نقل برون مرزي پسماندهاي خطرناك و دفع اصولي آنها توسط برنامه زیست محیطی سازمان ملل (UNEP) معاهده موسوم به کنوانسیون بازل به تصويب كشورهاي عضو رسيد و در5 مي سال 1992 لازم الاجرا گرديد. کشور جمهوری اسلامی ایران   نیز در سال 1371 با تصويب كنوانسيون مربوطه در مجلس شورای اسلامی به عضويت كنوانسيون بازل در آمد.

اصول كنوانسيون
کنوانسیون بازل شامل 29 ماده و 9 الحاقیه بوده و شاکله آن بر این اصل استوار است که:
کلیه انتقالات برون‌مرزي پسماندهاي خطرناك مشمول مفادكنوانسيون بازل فقط در ميان کشورهای عضو و با رعايت مفاد آن و تنها در صورت وجود مديريت صحيح زيست محيطي پسماندهاي مربوطه در كشور مقصد (پذیرنده پسماند های مذکور ) امكان پذير است.

هدف اصلي كنوانسيون
این کنواسیون با هدف ايجاد يك حاكميت جامع برحمل و نقل و امحاء پسماندهاي خطرناك و ساير انواع پسماندها به منظورحفاظت از سلامت انسان و محيط زيست در برابر اثرات سوء و يا مديريت غير اصولي آنها تدوین و برای کشورهای عضو لازم الاجرا گردیده است .

مكانيسم دستيابي به اين هدف از طرق:
-1 كنترل و كاهش حمل و نقل پسماندهاي خطرناك و ساير انواع آن،
-2 مديريت صحيح زيست محيطي آنها
-3 كاهش اندازه و خطر پسماندهاي خطرناك و اطمينان از نزديكی محل امحاء به محل ايجاد فعاليتهاي كنوانسيون در یک دامنه زمانی بیست ساله مشتمل بر دو دوره ده ساله به ترتیب:
-1 دهه اول( دهه 1990 تا 2000) تهیه ضوابط و مقررات انتقال برون‌مرزي پسماندهاي خطرناك و در ادامه...
-2 دهه دوم(دهه 2000 تا 2010 ) تمرکز بر فعاليتهاي كنوانسيون بر نحوه مديريت زيست محيطي پسماندها انجام پذیرفته است.

مقررات مربوط به حمل و نقل برون‌مرزي پسماندهاي خطرناك
بر اساس مقررات تدوین شده كشورصادركننده بايد كشور واردكننده وكشورهاي محل عبور را با ارائه اطلاعات دقيق طي فرمهاي سند انتقال و اظهارنامه در مورد محموله آگاه نمايد. پس از دريافت اعلام رضايت كتبي از كشور محل ورود و اطمينان از مديريت صحیح زيست محيطي پسماند، انتقال صورت ميگيرد.
كسب مجوز ازكشورهاي محل عبور نيز ضروري است. حمل و نقل محموله‌هاي مشمول كنوانسيون بدون انجام ضوابط مقررات غير قانوني است و جرم محسوب مي‌گردد.

چگونگی مديريت صحيح زيست محيطي
مدیریت صحیح زیست محیطی به معني رعايت كليه مراحل حصول اطمينان از مديريت پسماند به منظور حفاظت از سلامت انسان و محيط زيست در مقابل آثار زيانبار ناشي ازپسماندها است.
از دیگر ملاحظات این بخش از پروتکل میتوان به كاهش پسماندهاي خطرناك، استفاده مجدد و بازيافت اشاره نمود. اين مديريت كليه رویه های قابل انجام برروي پسماندهاي خطرناك شامل انبارش، انتقال، تصفيه يا استفاده مجدد و بازيافت یا  امحاء نهايي را نیز شامل میگردد

دستورالعملهاي فني كنوانسيون
كنوانسيون بازل براي اطمينان ازرعايت اصول زيست محيطي دركليه مراحل حمل و نقل، بازيافت و امحاء پسماندها اقدام به ارائه مجموعه‌ای ازدستورالعملهاي فني جهت مديريت زيست محيطي پسماندهای مشمول نموده است. تهيه دستورالعملهای مذكور برعهده گروه كاري فني كنوانسيون بازل است كه از بدنه‌های فرعی كنفرانس اعضاء محسوب ميگردد.
تهيه دستورالعملهای فنی مديريت صحيح زيست محيطي پسماندهاي زيرحاصل فعاليتهاي اين گروه مي باشد:

* پسماندهای خطرناك ناشي از توليد و كاربرد حلالهای آلي
* پسماندهای خانگی
* پسماندهای ناشي از منابع نفتی
* تايرهای فرسوده
* آلاينده‌های آلی پايداراز جمله روغنهای آسكارل
* باتريهای سربی اسيدی
* پسماندهای پلاستيكی
* بازيافت فلزات و تركيبات فلزی
* مديريت پسماندهای بيماري زا
* اوراق سازي كشتي‌ها
* گوشي هاي تلفن همراه

معرفي دو پسماند مطرح در كنوانسيون بازل
روغنهای آسکارل (PCB) بي فنيلهاي پلي كلره- از جمله آلاينده هاي آلي پايدار-POPs(  )با قدرت عایق کنندگی، خنک کنندگی و نقطه اشتعال بالا، ویسکوزیته پایین و عدم صمغ شوندگی، در ترانسفورماتورها و خازنها و نیزماشین آلات هیدرولیکی و بسیاری دیگر از دستگاهها کاربرد دارند. اين مواد با ماندگاری در بافتهای زنده خصوصاً بافت چربي اثرات مزمنی را به همراه دارند. بعضی بصورت هورمون یا آنزیم عمل میکنند و بعضی درسیستم عصبی و ایمنی ایجاد اختلال می‌کنند و احتمال ابتلاء افراد را به انواع سرطانهای ریه، مثانه، مغز، پوست، سینه، پروستات، پانکراس و دستگاه گوارش در صورت عدم رعایت ملاحظات زیست محیطی و ایمنی  به همراه دارد.

پسماندآزبست: این دسته از مواد گروهي از كانيهاي سيليكاته آبدار هستند که دارای مقاومت بالا حرارتی، الكتريكي بوده و به لحاظ ساختاری به شكل الياف نازك سوزني هستند كه عمدتاً بعنوان عايق در صنعت كاربرد دارند. خطرات ناشی از کاربرد آنهابراي انسان سیندرمهای پاتوژنیک و بیماریهای ریوی نظير سرطان ریه، آزبستوزيس و مزوتلیوم در صورت پراکنش و استنشاق آنها میباشد

کنوانسیون استکهلم:
مفاد این کنواسیون بمنظور تکمیل برخی از مفاد كنوانسيون بازل بوده و انگيزه پيدايش آن از اجلاس زمين درسال 1992جهت حصول به يك توافق بين‌المللي قانوني درخصوص آلاينده‌هاي آلي پايدار (POPs) شکل گرفته و در سال2001 به تصویب رسیده است .

در 1995 شوراي حكام برنامه محيط زيست سازمان ملل(UNEP) براي عملكرد جهاني راجع به آلاینده‌های موسوم بهPOPsمواد شيميايي پايدار در محيط زيست، تجمع پذيردر زنجيره غذايي و داراي اثرات مضر بر سلامتي انسان و محيط زيست) فراخواني را اعلام نمود. در پي اين فراخوان، نشست بين الدولي راجع به ايمني مواد شيميايي(IFCs) و برنامه بين المللي براي ايمني مواد شيميايي (IPCs)يك برنامه ارزيابي را از 12 ماده خطرناك كه به عنوان دو جين كثيف(Dirty Dozen)معروف شدند تدارك نمودند. اين ليست شامل 8 آفت كش ارگانو كلره: كلردان، ددت، ديلدرين، اندرين، هپتا كلر، ميركس و توكسافن و 2 ماده شيميايي: هگزا كلرو بنزن(HCB) و گروه بي فنيل پلي كلرينه (PCB) و دو گروه از محصولات صنعتي: ديوكسين و فوران مي‌باشد. بحث وگفتگو براي كنوانسيون استكهلم در خصوص POPs در بيست و سوم مي 2001 در استكهلم سوئد به پايان رسيد. در 17 مي 2004 با شركت 151 كشورمفاد آن امضاء ومورد تأييد و تصويب قرار گرفت.

جمهوري اسلامي ايران در سال 2001 اين كنوانسيون را امضاء نمود ودر فوريه سال 2006 به آن ملحق گرديد. امضاء كنندگان بر ممنوعيت استفاده از 9 ماده شيميايي از گروه Dirty Dozen، محدوديت استفاده از ددت  براي كنترل مالاريا وكاهش توليد ناخواسته ديوكسين و فوران توافق كردند . طبق تعریف آلاینده هاي پايدار طبقه اي از مواد شيميايي هستند كه داراي 4 خصوصيت ذاتي سمي، تجمع پذيري، پايداري و توانايي انتقال به مسافتهاي دور ميباشند.

مهمترين تعهدات كشورهاي اين كنوانسيون عبارتند از :
-1 اتخاذ سياست وانجام اقدامات براي حذف توليد ومصرف POPs
-2 جلوگيری از واردات وصادرات آنها
-3 كاهش ويا حذف توليد ناخواسته اين مواد
-4 جايگزين نمودن مواد POPs با مواد دوست دار محيط زيست.
دولت جمهوری اسلامی ایران نیز با رعایت اصول پنجاهم و یکصد و سی ونهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون استکهلم درخصوص آلاینده‌های آلی پایدار مشتمل بر یک مقدمه، سی ماده و شش ضمیمه ملحق شده و متعهد گردید سند تصویب آن را نزد امین کنوانسیون ارائه نماید.

مرجع ذيصلاح كنوانسيون
در حال حاضر دفتر بررسي آلودگي آب و خاك سازمان انجام وظايف مرجع ذيصلاح كشور را در اجراي مفاد كنوانسيون بازل و استکهلم عهده دار مي‌باشد و در اين راستا كليه امور مربوط  به صدور مجوز براي حمل و نقل برون مرزي، امحاء پسماندها و ارتقاي مديريت صحيح زيست محيطي در این كشور توسط اين دفتر انجام مي‌شود.

شرکت فولاد مبارکه اصفهان نیز پیرو الحاق کشور جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون بازل و استکهلم، خود را موظف به التزام کامل به مفاد تصویبی این کنوانسیون ها دانسته و در این راستا اقدام به کنترل و پایش مستمر تمام فرایندها و رویه های خود  با هدف:

-1 محدود سازی و حذف تدریجی  مواد مشمول این پروتکل (مشخصاً روغنهای آسکارل) از چرخه استفاده
-2 کنترل و بازنگری در فرایند ها و تجهیزات با هدف جلوگیری از ایجاد احتمالی مواد مذکور در فرایند تولید
-3 نگهداری پسماندهای مذکورتحت شرائط ایمن و ایزوله شده و در صورت امکان امحاء اصولی آنها نموده  است.
بر این اساس شرکت فولاد مبارکه اصفهان مقررات کاملاً سخت گیرانه‌ای را در فرایند فراوری قراضه  به مورد اجرا گذاشته و همچنین کنترل مجدانه و نظام یافته‌ای را بر خرید تجهیزات، مواد اولیه و مصرفی (نظیر ممنوع نمودن ورود و استفاده از مواد با ساختار آزبست) در دستور کار خود قرار داده تا مانع از حضور و تجمع پسماندهای مذکور درشرکت گردد.

همچنین این شرکت به عنوان صنعتی سبز و پیشگام در انجام تعهدات ملی و بین‌المللی،عملیات انتقال و امحاء پسماندهای مذکور را (روغن‌ها و ترانسهای آسکارل) را در سال گذشته تحت نظارت مراجع نظارتی (سازمان حفاظت محیط زیست) آغاز و موجودی پسماندهای خود را در حال حاضر به صفر رسانده است. این واحد (واحد محیط زیست) ضمن تشکر از همکاری همه واحدهای ذیربط درشرکت فولادمبارکه، تداوم روند مذکور و مشارکت بیش از پیش نواحی داخلی و مراجع نظارتی را جهت ایجاد فضایی عاری از وجود پسماندهای مذکور و امحاء اصولی آنها خواستار میباشد.
ادامه  دارد...

واحد محیط زیست شرکت فولاد مبارکه
1393/8/24

تعداد بازدید : 3765
5.6/10 (تعداد آرا 32 نفر )